سندرم QT یک اختلال غیر طبیعی در سیستم الکتریکی قلب است که میتواند به یک آریتمی خطرناک و کشنده به نام تورسادس دی پوینتز منجر شود. آریتمی تورسادس دی پوینتز ممکن است باعث سنکوپ (ایست ناگهانی قلب) شود. درمان سندرم QT به نوع و شدت علائم آن بستگی دارد.
به هنگام سندروم کیو تی چه اتفاقی میافتد؟
الکتریسیته یک پدیده است که باعث انقباض عضله قلب میشود. جریان الکتریکی که به وسیله یک فرآیند شیمیایی در سلولهای عضله ایجاد میشود، باعث انقباض قلب و در نهایت پمپاژ خون به اندامهای بدن میشود. اصطلاح “کیو تی طولانی” به فعالیت الکتریکی قلب اشاره دارد که با استفاده از الکتروکاردیوگرام (ECG) یا (EKG) ثبت میشود. پزشکان از نمادهای مختلفی مانند P، Q، R، S، T برای نامگذاری امواج مختلف در نمودار ECG استفاده میکنند. حروف Q تا T مربوط به “شارژ مجدد” سلولهای قلب (بازپلاریزه شدن) پس از انقباض عضله قلب هستند. ناهنجاریهای موجود در سلولهای قلب میتوانند روند شارژ الکتریکی را کند کنند و باعث افزایش فاصله کیو تی در نمودار ECG میشوند.
چه عواملی باعث ایجاد سندرم کیو تی میشود؟
سندرم کیو تی را میتوان به صورت مادرزادی (ارثی، ژنتیکی) یا اکتسابی (ناشی از برخی بیماریها، مصرف برخی از داروهای خاص و یا بروز یکسری اتفاقات) طبقه بندی کرد.
سندروم کیو تی مادرزادی (ارثی)
افرادی که از کیو تی مادرزادی رنج میبرند، دارای یک جهش ژنتیکی هستند که بر روی کانالهای سدیم یا پتاسیم قلب تأثیر میگذارد. سدیم و پتاسیم در تولید الکتریسیته در داخل سلولها نقش دارند. گاهی اوقات میتوان سندرم کیو تی را در کودکان تشخیص داد، به علت تجربه آنها از یک دوره تشنج یا ایست قلبی، یا به دلیل ابتلای اعضای خانواده به این بیماری در همان مراحل نوزادی یا بعدتر. حتی میتوان تشخیص مبتلا بودن نوزادان به سندرم کیو تی را هم در رحم مادر قبل از تولد آنها قرار داد. احتمال ابتلا به ایست قلبی ناشی از سندرم کیو تی تا سن ۱۵ سالگی در پسران بیشتر از دختران است. همچنین، برخی افراد دچار جهش ژنتیکی شدهاند و اعضای خانواده آنها به سندرم کیو تی مبتلا هستند، اما علائم این بیماری در خود آنها وجود ندارد. دلیل این امر ممکن است این باشد که سندرم کیو تی در آنها بسیار خفیف است، یا شاید در معرض ترکیبی از شرایط “مناسب” یا داروهای محرک قرار نگرفتهاند. افرادی که از کیو تی مادرزادی رنج میبرند باید اعضای خانواده خود را مطلع کنند تا هر چه زودتر آزمایش صورت بگیرد.
سندرم کیو تی اکتسابی
سندرم QT اکتسابی نتیجة شرایط خاص، مصرف برخی از داروها یا رویدادهایی است که وقفه کیو تی را طولانی مدت میکند. این نوع از سندروم کیو تی در زنان بیشتر از مردان شایع است. غالبا متوقف کردن دارو و یا اصلاح شرایط عامل این سندروم باعث رفع این مشکل میشود. گاهی اوقات علائم سندروم کیو تی اکتسابی ناشی از یک عامل محرک نیست و چندین عامل مختلف از جمله جهش ژنتیکی همراه با مصرف دارویی که باعث افزایش وقفه کیو تی میشود در بروز آن نقش دارند.
شرایط تحریک کننده سندروم کیو تی
عدم تعادل الکترولیت
- کمبود پتاسیم (هیپوکالمی)
- کمبود منیزیم (هیپوماژسمی)
- کمبود کلسیم خون (هیپوکلسمی)
سایر عوامل موثر در ابتلا به سندروم کیو تی
- سوء تغذیه
- کم کاری تیروئید
- سابقه بیماری قلبی، از جمله نارسایی قلبی، سکته قلبی ،هایپرتروفی بطن چپ یا برادی کاردی (ضربان پایین قلب)
- سابقة سکته مغزی
داروهای موثر در ابتلا به سندروم کیو تی کدامند؟
مصرف طیف گستردهای از داروها ممکن است وقفة QT را طولانیتر کنند. اگر به این سندروم مبتلا شدهاید با پزشک خود صحبت کنید و از وی بپرسید که مصرف چه نوع داروهایی شما را در معرض خطر قرار میدهد. معمولا متداولترین داروهایی که باعث سندروم کیو تی میشوند عبارتند از:
- آنتی بیوتیکها
- ضد قارچها
- ضد آریتمی
در موارد نادر مصرف آب گریپ فروت به همراه یکی از داروی محرک نیز میتواند خطر بروز یک رویداد قلبی خطرناک را افزایش دهد.
عوامل خطر
افراد زیر بیشتر از سایرین در معرض خطر ابتلا به سندروم QT هستند:
- کودکانی که از بدو تولد ناشنوا هستند.
- كودكان و نوجوانانب كه سابقة مرگ ناگهانی یا سنكوپ ناشناخته در بین اعضای خانوادة آنها وجود دارد.
- افرادی که یکی از خویشاوندان خونی وی به این سندروم مبتلا هستند.
- افرادی که به سندروم کیو تی مبتلا هستند و داروهایی مصرف میکنند که ممکن است باعث طولانیتر شدن وقفة کیو تی شود.
علائم سندرم QT طولانی چیست؟
شایعترین علائم کیو تی طولانی شامل موارد زیر میباشد:
- سنکوپ (غش)
- تشنج
- مرگ ناگهانی
علائم سندرم کیو تی ناشی از آریتمی تورساد دی پوینتز است. در طی این آریتمی، ضربان بطن خیلی سریع و نامنظم میشود و قلب قادر به پمپاژ کردن موثر خون در بدن نیست. در نتیجه، اگر مغز خون کافی دریافت نکند ممکن است سنکوپ (غش) و فعالیتی مانند تشنج رخ دهد. اگر این آریتمی ادامه یابد میتواند مرگ ناگهانی فرد را به دنبال داشته باشد. چنانچه ریتم قلب به حالت عادی برگردد این علائم نیز متوقف میشوند. این علائم در شرایط زیر بیشتر شیوع دارند:
- هنگام ورزش کردن و یا چند دقیقه بعد از آن
- به هنگام هیجان عاطفی مخصوصاً مبهوت بودن
- هنگام خواب یا هنگام بیدار شدن ناگهانی
برخی از افراد مبتلا به کیو تی مادرزادی هرگز علائمی از خود بروز نمیدهند. میتوان با استفاده از یک نوار قلب ساده و یا ارزیابی بیمار به دلیل مبتلا بودن یکی از اعضای خانواده وی این بیماری را در وی نیز تشخیص داد. این علائم معمولاً برای اولین بار در سالهای اولیه نوجوانی ظاهر میشود.
آیا برای سندرم QT طولانی باید غربالگری کنید؟
سندرم کیو تی طولانی یک بیماری پزشکی است که از نسل به نسل منتقل میشود. اگر یکی از بستگان درجه یک شما به این سندرم مبتلا باشد، شما نیز باید غربالگری شوید. بستگان درجه یک شامل والدین، خواهران، برادران و فرزندان شما هستند. اولین قدم این است که به پزشک خود اعلام کنید که سابقه خانوادگی این بیماری را دارید. در این مواقع، پزشک ممکن است از شما بخواهد تا آزمایشات تشخیصی انجام دهید تا وضعیت قلب شما بررسی شود. اگر نتایج این آزمایشات مثبت باشد، باید به یک متخصص قلب تجربهکافی در این زمینه مراجعه کنید.
چگونه میتوان سندروم QT را تشخیص داد؟
برای تشخیص این سندروم پزشک در خصوص موارد زیر از شما سوالاتی خواهد پرسید:
- آیا هیچ یک از اعضای خانوادة شما سابقة ابتلا به این سندروم را دارد؟
- آیا هیچ یک از اعضای خانوادة شما سابقة غش کردن بدون دلیل، تشنج و یا ایست قلبی را دارد؟
- آیا خود شما سابقة تشنج یا ایست قلبی به ویژه به هنگام ورزش کردن را دارید؟
برخی از آزمایشهای تشخیصی در همان لحظة مراجعه و در مطب پزشک یا بیمارستان انجام میشود. سایر آزمایشها نظارتی هستند و به هنگام انجام کارهای روزمره انجام میشوند. برای کسب اطلاعات بیشتر بر روی روشهای زیر کلیک کنید.
تستهای تشخیصی در بیمارستان یا مطب
- الکتروکاردیوگرام(ECG یا EKG): در این آزمایش که به آن نوار قلب هم گفته میشود سیمهایی به قسمتهای مختلف بدن شما وصل میشود تا نموداری از ریتم الکتریکی قلب ایجاد شود.
- تست ورزش قلب: در این تست عملکرد قلب به هنگام انجام ورزشهای سنگین بر روی یک نوار قلب ثبت میشود.
- آزمایش داروهای محرک احتمالی
- تست منیزیم، پتاسیم و کمبود کلسیم خون (عدم تعادل الکترولیت)
- آزمایش ژنتیک
تستهای تشخیصی در خانه
- هولتر مانیتور : یک نوار قلب قابل حمل است که به طور مداوم برای یک تا هفت روز به بدن وصل میشود تا ضربان قلب خود را به مرور زمان ضبط کنید.
- مانیتور رویداد: در این مانیتور دستگاه نوار قلب را برای یک یا دو ماه به بدن خود متصل میکنید. این مانیتور تنها زمانی رویدادها و اتفاقات را ثبت میکند که قلب ریتم غیر طبیعی پیدا کند و یا آن را به صورت دستی فعال میکنید.
- مانیتور قابل کاشت: در این حالت، یک مانیتور رویداد کوچک به مدت چندین سال در داخل بدن فرد گذاشته میشود تا اتفاقاتی را که به ندرت پیش میآیند را از این طریق ثبت کند.
راههای درمانی سندرم کیوتی چیست؟
پزشک بهترین روش درمانی را بر اساس موارد زیر تجویز میکند:
- آیا فرد علائمی از قبیل غش یا ایست قلبی ناگهانی دارد یا نه.
- سندروم کیو تی فرد از چه نوعی است؟
- احتمال غش و یا ایست قلبی در فرد چقدر است؟
- با چه نوع درمانی فرد بیمار بیشتر احساس راحتی میکند؟
درمان سندروم کیو تی با هدف جلوگیری از مرگ ناگهانی و کنترل علائم انجام میشود و شامل موارد زیر میباشد:
مصرف دارو
بیشتر بیماران (حتی بیماران بدون علائم) با بتا بلاکر درمان میشوند. البته گاهی هم ممکن است که از سایر داروها نیز برای کوتاه کردن فاصله زمانیQT استفاده شود. قبل از تجویز هر نوع دارویی ابتدا پزشک با شما درمورد بهترین دارو برای وضعیتتان با شما صحبت خواهد کرد. دانستن این نکات حائز اهمیت است:
- نام دارویی که برایتان تجویز میشود
- موارد مصرف این دارو چیست
- تعداد دفعات و مدت زمان مصرف آن
از مصرف چه داروهایی باید خودداری کرد؟
داروهای زیادی هستند که مصرف آنها میتواند وقفة کیو تی را طولانیتر کند. افراد مبتلا به سندرم کیو تی بیشتر از سایرین در برابر مصرف این داروها تاثیرپذیرند. اگر به سندرم کیو تی مبتلا هستید باید نکات زیر را رعایت کنید:
- بدون مشورت با پزشک خود از خوردن داروهای بدون نسخه (به جز آسپیرین ساده یا استامینوفن) حتما خودداری کنید.
- قبل از تجویز دارو، پزشک و یا پرسنل خدمات درمانی را از وضعیت خود مطلع سازید زیرا بسیاری از داروها برای شما مناسب نیست بنابراین وی داروهای دیگری برایتان تجویز میکند.
- قبل از مصرف هرگونه داروی تجویز شده برای سایر بیماریهای پزشکی که دارید ابتدا با پزشک خود مشورت کنید. در صورت ابتلا به سندرم QT باید از مصرف داروهای زیر اجتناب کنید:
- آنتی هیستامینها
- داروهای ضد افسردگی، داروهای بیماری روانی
- داروهای قلب
- آنتی بیوتیکها، ضد قارچها، ضد ویروسها
- داروهای رودهای
- ضد تشنج
- داروهای ادرار آور یا دیورتیک
- داروهای فشار خون
- داروهای میگرنی
- داروهای کاهش کلسترول
دستگاهها و ابزارهای پزشکی
- بیمارانی که سابقه ایست قلبی یا علائم آن را دارند، علی رغم مصرف بتا بلاکرها ممکن است به دفیبریلاتور قابل کشت نیز نیاز داشته باشند. این دستگاه، آریتمیهای تهدیدکننده زندگی را تشخیص میدهد و به طور خودکار به عضله قلب شوک الکتریکی میدهد تا از مرگ ناگهانی بیمار جلوگیری شود.
- بیمارانی که ضربان قلبشان به طور غیرطبیعی کند است شاید لازم باشد که از دستگاه ضربانساز قلب استفاده کنند.
تغییر سبک زندگی
- آزمایش خانوادگی: تمام بستگان درجه یک (برادر، خواهر، والدین و فرزندان فرد) باید آزمایش نوار قلب بدهند. همچنین سایر اعضای خانواده که سابقه تشنج یا غش دارند نیز باید تحت آزمایش قرار بگیرند.
- ورزش: چنانچه سندرم کیو تی دارید بهتر است بدانید که گاهی اوقات آریتمیهای کشنده به هنگام ورزش کردن رخ میدهد. اگر قصد دارید که در ورزشهای رقابتی شرکت کنید باید حتما این موضوع را با یک متخصص قلب در میان بگذارید زیرا در این شرایط ممکن است که وی یک سری اقدامات احتیاطی خاص به شما توصیه کند که حتما باید رعایت کنید.
- حلقة دوستان: حتما بایستی دوستان و اعضای خانوادة خود را این مشکل مطلع سازید و به آنها بگویید که در صورت بروز علائم یا تشنج با اورژانس تماس بگیرند.
درمانهای آتی بیشتر به داروهای مخصوص و ژنتیک ختم میشوند. به عنوان مثال، برخی از انواع سندرم کیو تی بیشتر در حین ورزش روی میدهند و برخی دیگر نیز به هنگام بروز عواطف و شوکه شدن اتفاق میافتند. پزشک بر اساس نوع سندرم کیو تی شما یک سری دستورالعمل و راهنمایی در مورد انجام فعالیتهایتان به شما میدهد. گاهی ممکن است که روشهای درمانی به جای پیشگیری از عوارض بعدی این سندرم به درمان ژن خاص بپردازند.
عمل جراحی
گاهی لازم است که افرادی که در معرض خطر مرگ ناشی از سندروم QT هستند تحت عمل جراحی قرار بگیرند. در طی عمل جراحی، پزشک عصبهایی را که باعث تندتر تپیدن قلب در واکنش به استرس جسمی یا عاطفی میشوند را قطع میکند. این نوع جراحی سرعت ضربان قلب را ثابت نگه میدارد و خطر واکنش ریتمهای خطرناک قلب در پاسخ به استرس یا ورزش را کاهش میدهد.
کنار آمدن با سندرم کیو تی طولانی
سندرم کیو تی طولانی معمولاً یک وضعیت مادام العمر است. گاهی ممکن است که خطر ابتلا به ضربان غیرطبیعی قلب که منجر به تشنج یا ایست قلبی ناگهانی میشود با افزایش سن کاهش یابد. با این حال، این خطر هرگز به طور کامل از بین نمیرود. برای جلوگیری از ضربان غیرطبیعی قلب باید یک سری اقدامات خاص در بقیه مراحل زندگی خود را انجام دهید. برای نمونه باید:
- از انجام کارهایی که باعث غیرطبیعی شدن ضربان قلب میشود، خودداری کنید.
- به اطرافیان خود بگویید که به این سندرم مبتلا هستید و گاهی ممکن است که غش کنید و یا ضربان قلبتان از کار بیفتد. کارهایی که آنها باید در چنین مواقعی برای شما انجام دهند را به آنها آموزش دهید.
- برای کنترل ضربان نامنظم قلب یک طرح و برنامه داشته باشید.
اگر ضربان قلبتان نامنظم و غیرطبیعی است بایستی بلافاصله به پزشک مراجعه کنید.
از محرکهایی که باعث نامنظم شدن ضربان قلب میشوند دوری کنید
اگر ورزش باعث ایجاد ریتم غیر طبیعی قلب میشود ممکن که پزشک شما را از انجام هرگونه ورزش سنگین به خصوص شنا منع کند. از پزشک خود بپرسید که چه نوع و چه میزانی از ورزش برای شما بیخطر است. اگر دستگاه ضربانساز قلب یا دفیبریلاتور قابل کشت در بدن دارید از انجام ورزشهای تماسی و پر برخورد که ممکن است به این دستگاهها آسیب برساند، خودداری کنید. بهتر است که در جمع و یا با یکی از دوستانتان ورزش کنید تا در صورت بروز تشنج به شما کمک کند. از مصرف داروهایی که ممکن است باعث ایجاد ریتم غیر طبیعی قلب شوند حتما اجتناب کنید. برخی از این داروها شامل داروهای مورد استفاده در درمان آلرژی، عفونت، فشار خون بالا، کلسترول خون بالا، افسردگی و آریتمی میشود. قبل از مصرف هرگونه دارو چه با نسخه و چه بدون نسخه حتما ابتدا با پزشک خود مشورت کنید. در مواقعی که سطح سدیم یا پتاسیم خونتان کاهش یافت باید بلافاصله به اورژانس مراجعه کنید. برخی از شرایطی که باعث کاهش سدیم یا پتاسیم خون میشوند شامل بیاشتهایی عصبی و بولیمی (پرخوری روانی)، استفراغ بیش از حد یا اسهال و برخی از اختلالات تیروئیدی میشود. افرادی که به سندرم کیو تی مبتلا هستند باید سعی کنید که از صداهای غیرمنتظره مانند صدای بلند زنگ تلفن و یا ساعتهای زنگدار دوری کنند.
